در همه کشورها، تحقیقات و پژوهشهایی انجام میشوند، کشفیاتی انجام میگیرند و اختراعات و ابداعاتی به عرصه ظهور میرسند. نیاز به تبادل اطلاعات این تحقیقات، کشفیات، اختراعات و ابداعات و... اهمیت هنر و صنعت ترجمه را بر همگان آشکار میکند. برای گسترش اطلاعات ، دانش و تفکرات جدید در سرتاسر جهان، لازم است که جوامع مختلف فرهنگی باهم در ارتباط بوده و تبادل اطلاعات داشته باشند. برای این تبادل اطلاعات، آشنایی و تسلط با فن ترجمه، بسیار لازم و ضروری است.
بیشک ترجمه مهمترین پل ارتباطی ملل و فرهنگهای مختلف میباشد. ترجمه، ملت کشورهای مختلف را از هر نظر به هم نزدیک میکند و آنها را از انزوا بیرون میآورد. پیشرفت و تکامل علوم و فنون در زمینههای مختلف علمی، فرهنگی، آموزشی، پزشکی و... مرهون ترجمه میباشد، چراکه ما را قادر میسازد تا از ایدههایی که از مرزهای فرهنگی و جغرافیایی خاصی فراتر میروند، آشنا شده و شناخت و درک خود را از مسائل مختلف سایر فرهنگها توسعه دهیم.
ترجمه فرآیند خوانش، درک و پیدا کردن مناسبترین معنا و مفهوم برای یک متن، از زبان مبدأ به زبان مقصد میباشد. در واقع ترجمه انتقال معنا و مفهوم یک مطلب از یک زبان به زبان دیگر است، به طوری که امانت معنای آن حفظ شده و بدون کوچکترین تغییر و تحریف باشد.
ترجمه از لحاظ کسی که انجامدهنده این کار است ، به دو دسته ترجمه انسانی و ترجمه ماشینی تقسیم میشود. البته در طی سالهای اخیر، انواع ترجمههای ماشینی ظهور کردهاند: ترجمه ماشینی مبتنی بر قانون RBMT، ترجمه ماشینی عصبی NMT، ترجمه ماشینی آماری SMT، ترجمه ماشینی مبنی بر نحو SBMT، ترجمه ماشینی عمیق Deep NMT و... که هر کدام از این نوع ترجمههای ماشینی، مزایا و معایب خود را دارا است.
در این مقاله، به بررسی چشماندازهای ترجمه، ویرایش و پارافریز، در آیندهای نه چندان دور میپردازیم.
ترجمه انسانی فرآیندی است که کاملاً توسط انسان انجام میشود، هرچند مترجم میتواند از رایانه و سایر ابزارهای ترجمه نیز استفاده کند. در ترجمه انسانی، عامل انسانی تصمیمگیرنده محتوای ترجمه است و به همین دلیل بسیار روان، دقیق است و مشکلاتی که ناشی از درک صحیح متن هستند، مثل درک شعر، در این ترجمهها وجود ندارند و عموماً میتوان هر متنی را درک کرد. متن ازنظر علائم نگارشی هم خطای کمتری دارد و صحت و اعتبار بیشتری دارد و مطمئنتر است. در ترجمه انسانی، مترجم سبک نوشته، لحن متن و لغات تازه ساختهشده را بهخوبی تشخیص میدهد.
علیرغم تمام این محاسن، ترجمه انسانی معایبی هم دارد که یکی از آنها سرعت کم این نوع ترجمهها نسبت به ترجمه ماشینی میباشد، اگرچه با پیشرفت فنّاوری و وجود دیکشنریهای آنلاین سرعت این ترجمهها، افزایش چشمگیری داشته است.
به استفاده از نرمافزارهای ترجمه برای ترجمه متون، ترجمه ماشینی گفته میشود.بسیاری از این نرمافزارها هم بهصورت آفلاین و هم بهصورت آنلاین قابلاستفاده هستند. قواعد ساختاری زبان ابداً و مقصد برای آنها تعریفشده است اما سبکشناسی برای آنها مفهومی ندارد و با آن بیگانهاند. بهطور مثال نرمافزار قادر به تشخیص لحن تند و زننده و یا کنایهدار نیست.
ترجمه ماشینی محاورات روزمره به دلیل استفاده از کلمات و اصطلاحات محاورهای و ناشناس و نیز ترجمه ماشینی متون روزنامهای به دلیل اصطلاحات روزنامهای خودساخته، بسیار گنگ و پیچیده خواهد بود.
علیرغم اینکه روزبهروز الگوریتمهای پیچیده و پیشرفتهتری برای تشخیص متون و ترجمه دقیق آنها برای نرمافزارهای ترجمه ارائه میشود ولی هنوز ازنظر دقت و روانی ترجمه، با ترجمه انسانی فاصله زیادی دارد. به دلیل گسترش زیاد زبانها و پویایی آنها، نرمافزارهای ترجمه نمیتوانند خود را سریعاً با این تغییرات زبانی وفق دهند، هرچند که الگوریتم این تغییرها نیز باید توسط عامل انسانی در آن نرمافزارها گنجانده شوند.
بعضی از مواقع سیستم ترجمه ماشینی قادر به تشخیص لغات ترکیبی، عبارات خاص، اصطلاحات فرهنگهای مختلف و قواعد گرامری جدید زبانها نیست که این خود نیز یکی دیگر از مشکلات ترجمه ماشینی است.
ترجمه و تبدیل زبانها به یکدیگر، به زمان زیاد و ابزارهای گوناگون نیاز دارد. با ظهور ترجمه ماشینی، سرعت و هزینه ترجمه تا حدود زیادی کاهشیافته است ولی دقت، درستی و روانی ترجمه انسانی بسیار بالاتر از ترجمه ماشینی است. همانطور که میدانید دنیای امروز، دنیای فنّاوری است ولی اینکه آینده فنّاوری برای صنعت و هنر ترجمه چه خواهد بود، بر کسی واضح نیست. آنچه مسلم و حتمی است این است که فنّاوری با سرعت سرسامآوری در مسیر پیشرفت قرار دارد، اما ماشینها هرگز خلاقیت و درک انسانی را دارا نخواهند شد.
تکامل هوش و قوه تعقل و تفکر انسانی توأم با خلاقیت، نبوغ و ابتکار است و هر آنچه تکامل یابد، هرگز منسوخ نمیشود. البته تکامل فنی و تکنیکی برای ترجمه ماشینی نیز اتفاق میافتد ولی ازنظر زمانی، ترجمه ماشینی همیشه گامی عقبتر از ترجمه انسانی است، زیرا تکامل این ماشینها و نرمافزارها، خود نیاز به کار انسانی دارد. بنابراین جایگزینی ترجمه ماشینی بهجای ترجمه انسانی، ممکن نخواهد بود.
در ادامه به تفاوتهای اساسی ترجمه ماشینی و انسانی خواهیم پرداخت.
متون تخصصی و نوشتار آنها دارای سبک خاص و اصطلاحات و لغات تخصصی هستند که این لغات و اصطلاحات نیز با پیشرفت هرروزه علوم و فنون دچار تغییر تحول میشوند و معانی و مفاهیم متفاوتی پیدا میکنند. انسانها خود پدیدآورنده این علوم و فنون و خود دلیل پیشرفت آنها میباشند و بسیار سریع به لغات و اصطلاحات جدید، بهخصوص لغات و اصطلاحات تخصصی تسلط پیدا میکنند و به همین دلیل ترجمه آنها برایشان سهل خواهد بود. بااینحال در ترجمه ماشینی، انسانها باید لغات و اصطلاحات تخصصی را در دیتابیس نرمافزار وارد کنند تا آن نرمافزار قادر به تشخیص و استفاده از آنها شود و نیز هر بار، با ظهور کلمات و اصطلاحات تخصصی نو، اطلاعات آنها باید بهروزرسانی شود که این خود نیاز به عامل انسانی دارد.
انتخاب معنی درست کلمه از میان معانی متعدد مختلفی که یک کلمه دارد، کار بسیار مشکلی است؛ البته نه برای انسان. در ترجمه انسانی، مترجم با در نظر گرفتن موضوع و محتوای متن، بهراحتی میتواند معنی مناسب را در ترجمه خود بگنجاند و ترجمهای سلیس و روان تحویل دهد ولی در ترجمه ماشینی چون نرمافزار قدرت تعقل و تفکر و بالطبع تشخیص را ندارد، بهصورت تصادفی و یا آماری، از میان معانی مختلف، انتخاب و ترجمه میکند که در بهترین حالت، ممکن است از ضعیفترین ترجمه آن کلمه استفاده کند.
در حال حاضر ترجمه انسانی بسیار بهتر و سرآمدتر از ترجمه ماشینی عمل میکند. انسانها توانایی درک تفاوتهای فرهنگی را دارند و در ترجمه هر متن، آن را با توجه به فرهنگ همان زبان درک میکنند. در انتقال معنا به زبان مقصد نیز تلاش آنها بر این است که معنا و مفهوم متن اصلی را بر اساس فرهنگ مردم زبان مقصد منتقل کنند تا حق مطلب بهدرستی ادا شود. هر زبان ظرافتهای فرهنگی خاصی را دارا میباشد که درک این موضوع از عهده نرمافزارها خارج است ولی درک و فهم این ظرافتهای فرهنگی خاص برای انسانها که خود خالق آنها هستند بسیار راحت و بدیهی است. هر فرهنگ زبانی ضربالمثلها، اصطلاحات و عبارات خاص خود را دارا است که تا به امروز امکان واکاوی و درک همه آنها برای نرمافزارهای ترجمه، ممکن نبوده است.
سبک و لحن متن بر اساس اصول و قواعد، قابلتشخیص نیست و برای تشخیص آن، شعور و درک انسانی موردنیاز است. هرچند با پیشرفت علم و فنّاوری، رباتها بهواسطه نرمافزارهای پیشرفته به درک این مهم نزدیک شدهاند ولی هرگز قادر به تصاحب شعور، احساس و درک انسانی نخواهند شد. تشخیص طنز، شعر و یا حتی تشخیص لحن محاورهای یا رسمی از توانایی نرمافزارهای ترجمه خارج است و انتقال این سبکها در ترجمه کاری بس دشوارتر میباشد که در حال حاضر امکانپذیر نیست.
در همه زمینههای علمی و شغلی، رباتها و ماشینها یا جایگزین انسانها شدهاند و یا کمکحال آنها. عملکرد سریع، نیازها و احتیاجات کم، هزینههای پایین و... ارجحیت استفاده از آنها را بر همگان آشکار ساخته است. اما آیا شغل مترجمی و ترجمه نیز دستخوش این فناوری و فنّاوری خواهد شد یا نه؟
اگرچه آینده غیرقابلپیشبینی است اما ادبیات و شعر، طنز و فکاهی، عواطف و احساسات انسانی، متون دراماتیک و هنری، قدرت تعقل و ادراک انسانی و... مقولاتی هستند که دیرتر به سیطره رباتها درخواهند آمد. اینکه نرمافزاری قادر به تشخیص طنز متنی باشد یا بتواند شعری را با تمام احساس ورای آن، درک کرده و به زبان مقصد انتقال دهد تا امروز ممکن نشده است ولی آنچه مسلم است انسان قادر به خلق کردن میباشد و میتواند نرمافزارها و رباتهایی با تواناییهای بسیار بسازد ولی این قدرت خلق کردن و خلاقیت، در مورد رباتها و نرمافزارها صحیح نیست. انسان در حوزه کلمات، زبان، ساخت واژههای نو و... نیز خلاق است و همیشه چندین گام جلوتر از فنّاوری حرکت میکند.
ارائه ترجمه خوب و بینقص، تنها با داشتن اشراف کامل به واژگان و قواعد نگارشی زبانهای مبدأ و مقصد میسر نمیشود، بلکه نیازمند ادراک انسانی از مفاهیم گوناگونی میباشد که ماشین هرگز قادر به فهم آن نیست و نخواهد بود.
بهترین شیوه برای مترجمان انسانی، بهرهگیری از نرمافزارهای ترجمه ، جهت تسریع فرآیند ترجمه است ولی همیشه ویرایش، تصحیح و بازبینی باید توسط مترجمان انسانی انجام گیرد تا بتوان ترجمهای صحیح، سلیس و سریع داشت. روش ترجمه انسانی به همراه بهرهگیری از نرمافزارهای ترجمه، ترکیب گذشته و حال ترجمه است و افق پیش روی ترجمه را وسیعتر و کارآمدتر از همیشه نمایان میکند.
اما آنچه مسلم و حتمی است، ترجمه ماشینی هرگز جای ترجمه انسانی را نخواهد گرفت.
ترجمه ماشینی با توجه به داشتن الگوریتمهای پیشرفته و روشهای تحلیل جزئینگرانه کلمات و جملات، میتواند به کاهش زمان صرفشده توسط ویرایشگران برای تصحیح و ویرایش پروژهها کمک کند ولی ویرایش کاری نیست که صفر تا صد آن از عهده ماشینها و نرمافزارها برآید.
پارافریز کردن متون و مقالات نیاز اساسی به نبوغ و خلاقیت دارد و ماشینها و نرمافزارها از این حسن بیبهره هستند. بنابراین متون و مقالاتی که توسط نرمافزار پارافریز میشوند دارای مشکلات فراوان و عاری از هرگونه نوآوری و ابتکار خواهند بود.
نرمافزارها اهرمی برای تسریع کار ترجمه، ویرایش و پارافریز خواهند بود و هیچگاه قادر به انجام تمام و کمال این امور نخواهند بود و انسانها همیشه جایگاه برتری خود را، با اختلاف حفظ خواهند کرد.
شبکه مترجمین اشراق، در راستای اعتلای سطح علمی مردم کشورمان و کمک به جامعه علمی، دانشجویان و اساتید محترم تأسیس شده و باسابقهای درخشان، اقدام به ارائه خدمات آنلاین، از قبیل ترجمه مقاله و کتب، ویرایش و پارافریز مقالات و متون کرده است. با تلاش و همت تمامی اعضای این مجموعه، مؤسسه شبکه مترجمین اشراق جزو برترین مؤسسات در این زمینه بوده و یکی از محبوبترین و پرمخاطبترین مؤسساتی است که خدمات آنلاین ارائه میکند و همکاری گستردهای با مراکز علمی و دانشگاهی، شرکتها و مؤسسات مختلف دارد.
تیم پشتیبانی شبکه مترجمین اشراق، آماده پاسخگویی به سوالات شما در همه ساعات شبانهروز
آدرس: میدان انقلاب خیابان انقلاب به سمت ولیعصر بین خیابان دانشگاه فخررازی جنب بانک ملت ساختمان پارسا طبقه 6 واحد604.
تلفن: 66971897 (پیششماره 021)
ایمیل: tehran.eshragh@gmail.com
میدان انقلاب خیابان انقلاب به سمت ولیعصر بین خیابان دانشگاه فخررازی جنب بانک ملت ساختمان پارسا طبقه 6 واحد604.
02166971897 - 09966327226 - tehran.eshragh@gmail.com
آدرس: خیابان امام. چهارراه منصور. ساختمان سامان. طبقه ششم. واحد جنوبی.
تلفن: 33343915 - 33343916 - 33345229 - 33342677 (پیششماره 041)
ایمیل: trans.eshragh@gmail.com
خیابان امام. چهارراه منصور. ساختمان سامان. طبقه دوم. واحد شمالی.
09918953354 - official.eshragh@gmail.com
