بایدها و نبایدها در ترجمه متون تاریخی

جلوه های علم و ادب در ترجمه متون تاریخی

متون تاریخی، هم از ویژگی‌های متون علمی و هم ادبی بهره می‌برند. ترجمه‌های علمی معمولاً با کارهای تطبیقی آغاز می‌شوند؛ در این فرآیند، مترجم با برابرنهادن دو اثر، تفاوت‌های زبانی آن‌ها را بررسی می‌کند. در چنین تحقیقاتی، اولویت با بررسی دستوری و واژگانی زبان است.

با توجه به آمیختگی علم و هنر در متون تاریخی، مترجمان علاوه بر ظرافت‌های زبانی، باید دانش خود را در زمینه مباحث نظری ترجمه نیز افزایش دهند. با ورود روزافزون تاریخ به عرصه علم، مترجمان متون تاریخی ملزم به استفاده از زبانی گویا و تخصصی‌تر هستند.

متأسفانه، برخی مترجمان به پویایی زبان فارسی بی‌توجه بوده و از یافتن معادل برای بسیاری از واژگان جدید خودداری می‌کنند؛ این مسئله می‌تواند ارزش کار آن‌ها را کاهش دهد. البته نباید فراموش کرد که نگاه به ترجمه به عنوان یک علم، نباید مترجمان را از ظرافت‌های زبان ادبی غافل سازد. زبان تاریخ، مانند سایر علوم انسانی، نمی‌تواند از زبان ادبیات که ریشه در فرهنگ کشور ما دارد، خالی باشد.

هنر مترجم تاریخ در آن است که ضمن انتقال مفاهیم علمی این حوزه، زبان خود را کاملاً از بیان ادبی تهی نسازد. بنابراین، در ترجمه متون تاریخی، باید ضمن توجه به تفاوت‌های ساختاری و محتوایی میان دو زبان، به تمایزهای موجود میان متون علمی و ادبی نیز دقت داشت.

در نهایت، سپردن ترجمه متون تاریخی به مترجمان متخصص، کاربلد و خبره، اولین گام اساسی برای دستیابی به ترجمه‌ای موفق است. این مترجمان با گسترش مطالعات خود در زمینه تاریخ و با تسلط بر زبان‌های مبدأ و مقصد، قادر خواهند بود مفاهیم و محتوا را به بهترین نحو به مخاطبان منتقل کنند. از این رو، اکیداً توصیه می‌شود که ترجمه متون تاریخی به مترجمانی سپرده شود که علاوه بر دانش آکادمیک در رشته تاریخ، تجربه‌ای غنی و تسلط کافی بر مباحث تخصصی این حوزه دارند. استفاده از مترجمان کارآزموده و دانش‌آموخته رشته تاریخ، تضمین‌کننده ترجمه‌ای کاملاً تخصصی خواهد بود؛ در این صورت، اصطلاحات به درستی ترجمه شده و به خواننده منتقل می‌گردند، به گونه‌ای که هیچ ابهامی برای او باقی نخواهد ماند.