عوامل موثر در ترجمه متون از عربی به فارسی

عوامل موثر در ترجمه تخصصی متون عربی به فارسی

برای اینکه ترجمه تخصصی متون از عربی به فارسی به درستی انجام شود یکی از مهم ترین اصول و مبانی ترجمه، یعنی صرف و نحو باید مورد توجه قرار بگیرد. توجه اصولی به قواعد صرف و نحوی در هنگام ترجمه عربی به فارسی و بالعکس جزء ضروریات است. بسیاری از مترجمان آن را نادیده گرفته و از تاثیر این قواعد در ترجمه عربی آگاهی کافی ندارند. عدم رعایت این نکات به همراه نبودروشی صحیح برای ترجمه عربی و تخصص ناکافی در قوانین صرف و نحو موجب عدم موفقیت در ترجمه‌ها خواهد شد. پیچیدگی ‌های زبان نیازمند تخصص بسیار زیاد در این زمینه بوده تا علمی ‌ترین ترجمه میان این دو زبان به انجام برسد. برای خدمات ترجمه تخصصی عربی به فارسی به مترجمانی نیاز است که مهارت کافی در این قواعد داشته باشند.

یکی از مهم ترین نکات در روش صحیح ترجمه متون از عربی به فارسی، رعایت عوامل تاثیر گذار بر ترجمه است این عوامل عبارتند از :

تلفظ صحیح کلمه

در زبان عربی حروفی هستند که اگر درست تلفظ نشوند، معنای آنها به کل تغییر پیدا می کند. حروفی همچون (( ح، ذ، ظ، ع، ث، ص، ض، ط )).

به این مثال توجه کنید: لاَیُفیدُ الامَلُ بِغیر عَمل

(الامَل) به معنای امید و (عَمَل) به معنای کار است که ترجمه می شود: "امید بدون کار فایده ندارد". حال اگر کلمات مزبور، صحیح تلفظ نشوند، معنای جمله کاملا فرق می کند: ((لاَیُفیدُ الامَلُ بِغیر اَمَلّ )) : " کار بدون امید فایده ندارد "

اختلاف در قرائت

گاه اگر حرکت آخر کلمه تغییر یابد، معنای آن نیز تغییر می کند. برای مثال اگر در آیات مبارکه سوره مسد (( تَبَّتْ یَدا أَبِی لَهَبٍ ... وامراتُهُ)) واژه حمَّاله منصوب خوانده شود به (هیزم کش را) ترجمه می شود یعنی (مفعول به) خواهد بود و اگر مرفوع تلفظ شود به (هیزم کش) ترجمه می شود که (خبر) است.

تفاوت متون

در زبان عربی، متون گوناگونی از قبیل مذهبی، علمی و ادبی وجود دارد. بدون تردید به هنگام ترجمه هر یک از متون، مترجم باید نوع آن را در نظر بگیرد. مثلا در ترجمه آیه (( اهدِنَا الصِّراطَ المُستَقِیمَ ‏‏)) (ما را به راه راست هدایت فرما) منظور از راه راست چیست؟ مترجم باید خیلی مختصر آنرا تفسیر کند.

صرف و نحو

مترجم پس از آنکه متن مورد ترجمه را به درستی فهمید، یعنی از لحاظ واژگان مشکلی نداشت، باید با بهره گیری از دستور زبان مبدا، به تطبیق در زبان مقصد بپردازد. برای اینکه موضوع روشن گردد، به این مثال توجه کنید: (( لَم یَقم احدُ ))، (قام) به معنای (برخواست) و (احد) به معنای (یکی) است. پس از لحاظ دستوری (یَقُم) مضارع مجزوم به (لم) است که در معنا به ( برنخاست ) ترجمه می شود، یعنی زمان جمله گذشته است که بنابر این معنای جمله چنین خواهد بود " هیچ کس برنخاست. "

بلاغت

مترجم باید با بلاغت عرب آشنا باشد، زیرا متون عربی پر است از صنایع ادبی، معانی و بیان و... مثلا ترجمه آیه مبارک (( یَدُ اللَّهِ فَوقَ أَیدیهِم )) را ( دست خدا بالاترین دست های آنها است ) ترجمه کرده اند، در صورتی که ترجمه (قدرت خداوند، بالاترین قدرت آنها است) صحیح است. یا ( جاءَ ربُّک ) را به ( پروردگارت آمد ترجمه می کنند که (حکم پروردگارت آمد) صحیح است.

لحن گفتار و طرز بیان کردن

لحن گفتار و طرز بیان کردن در ترجمه نیز موثر است، زیرا در دستور زبانها، انواعی از جملات وجود دارد که در عربی و فارسی هم اینگونه است. برای روشن شدن مطلب به یک مثال بسنده می کنیم: (( کَم کتاباَ عندکَ؟ )) به (چند کتاب داری) یعنی جمله پرسشی، و (( کَم من کتاباَ عندکَ ؟)) به (چقدر کتاب داری) یعنی به جمله خبری ترجمه می گردد.

حرکات هر واژه

حرکات هر واژه تاثیر بسزایی در ترجمه دارند، مانند: (( لَا تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَلَا نَوْمٌ )) و (( ولد سَنَهَ 1375 ه ش فی طهران )) که (سِنَهُ) به معنای (چرت) و (سَنَهَ) به معنای سال است.