اهمیت ویرایش در کتب داستانی و کتب درسی

ویراستاری چیست؟

ویراستاری (Proofreading) عمل خواندن کارهای مکتوب و نشانه گذاری هر گونه خطا و اشتباه است. این اشتباهات عموما شامل غلط املایی، دستور زبان، نشانه گذاری و پیوستگی کلام است. در فرآیند نشر و چاپ کتاب، ویراستاری آخرین گام از پروسه ویرایش متن است و پس از ویراستاری کار نهایی حروفچینی و صفحه آرایی کتاب انجام می شود. کار ویراستار خواندن محتوای کتاب و بررسی آن از نظر هر گونه اشتباهی است که ممکن است از چشم نویسنده دور مانده باشد. صرف نظر از دقت نویسنده و ارزیابی ادیتور هنوز ممکن است چند اشتباه دستوری زبان و غلط املایی جا مانده باشد. وقتی کتابی با 80 هزار کلمه یا بیشتر را می خوانیم، در هر بار خواندن مطمئنا با خطاهایی مواجه می شویم. ویراستار با قالب بندی، طراحی داخلی و حروفچینی کتاب یا نمونه خوانی کاری ندارد و این مراحل معمولا همزمان یا پس از ویراستاری انجام می شود. ویراستار می تواند در مورد محتوای جلد روی کتاب و یا جلد پشت کتاب نظر بدهد.

ویرایش چیست؟

هر نوشته باید از جهات گوناگونی مانند محتوا، بیان، صحّت و اعتبار، دقت، نظم، آراستگی و علایم نگارشی بررسی و بازبینی شود. به این بازبینی «ویرایش» یا «ویراستاری» می‌گویند. ویراستار موظف است که ضمن رعایت سبک صاحب نوشته یا مترجم، خطاهای دستوری، حشو، تکرار، گزافه‌گویی و عبارت‌های بی‌شیرازه و پریشان را سامان دهد.

ویراستاری داستانی

هنگامی که در مورد ویراستاری از نوع داستانی صحبت می‌شود، یعنی قرار هست کتاب‌های رمان و داستان مورد بازبینی و ویرایش قرار گیرند. در این نوع از متون، ویراستار باید هر گونه نقص و کم و کاستی از نظر دستوری و فنی را رفع کند و در صورت لزوم و تأیید نویسنده مواردی را نیز به آن اضافه نماید و همچنین مواردی که احساس شود زیاد به حاشیه رفته و زیاده گویی‌های بی‌فایده وارد متن شده نیز باید حذف شوند. نمونه‌ی این حذفیات را در ویرایشگری کتاب 100 سال تنهایی اثر گابریل گارسیا مارکز شاهد بودیم که با حذف صد صفحه از آن، گیرایی و جذابیت آن چندین برابر گشت و سبب شد فروش بسیار زیادی نیز پیدا کند.

ویرایش تخصصی/علمی

هنگامی که در مورد ویراستاری از نوع تخصصی صحبت می‌شود، یعنی قرار هست کتاب‌های درسی و آکادمیک و یا تخصصی در یک حوزه خاص مورد بازبینی و ویرایش قرار گیرند. حذف موارد نقض‌کننده‌ی مستندات علمی، توضیحات ضروری و درج در کامنت، یک‌دست‌سازی نوشتار، کاهش جملات نامتعارف و غیر مستند، افزودن نکات ضروری در صورت تأیید نویسنده و ... از جمله تغییراتی است که ویراستار متون تخصصی روی متن اعمال میکند.