فرهنگ لغت ها و نقش آنها در ترجمه

فرهنگ لغت (دیکشنری) به مجموعه کاملی از کلمه ها و اصطلاحات رایج در هر زبان اطلاق می شود که یکی از مهم ترین ابزار ترجمه متن و همچنین ترجمه کتاب برای هر مترجم در هر زبانی می باشد. به طوری که آشنایی با طرز استفاده از فرهنگ لغت و قابلیت تشخیص تفاوت های موجود بین فرهنگ لغت های موجود، یکی از مهارت های حرفه مترجمی می باشد. در صورتی که مترجم از فرهنگ لغت نامناسب و غیر مرتبط با متن استفاده کند، علاوه بر صرف زمان زیاد برای پیدا کردن معنی کلمه مورد نظر، امکان نادرست بودن آن نیز وجود دارد. همچنین مترجم حرفه ای غالباً به استفاده از یک فرهنگ لغت اکتفا نمی کند، بلکه به تناسب موضوع و ویژگی های متن از چندین فرهنگ یک یا دو زبانه عمومی و تخصصی استفاده می کند.

انواع فرهنگ لغت ها (دیکشنری ها) و کاربرد آنها

فرهنگ لغت ها را در حالت کلی می توان به دو دسته عمده تقسیم بندی کرد، البته هر فرهنگ لغتی ممکن است یک زبانه یا دو زبانه باشد و بسته به مهارت مترجم مورد استفاده قرار گیرد.

فرهنگ لغت های عمومی

همه فرهنگ لغت ها دارای ویژگی های خاصی می باشند که هرکدام در حوزه مربوط به خود و طبق نیاز مخاطب استفاده می شوند. فرهنگ لغت های عمومی از آن دسته دیکشنری ها می باشند که به راحتی می توان کلمه مورد نظر خود را با مراجعه به فهرست آن پیدا کرد. ترتیب قرار گرفتن کلمات در این فرهنگ لغت به صورت الفبا می باشد. توضیحات ارائه شده درباره هر لغت در این نوع از فرهنگ لغت به ترتیب از تلفظ ریشه و اشتقاق، هویت دستوری، معنا یا معناهای متداول لغت و ترکیبات آن یا بر حسب تداول یا بر حسب سیر تحول معنایی فهرست بندی شده است. در بعضی از فرهنگ لغت نامه های عمومی که دوزبانه هستند، اشتقاق و سیر تحول معنایی حذف شده و بسته به اطلاعات آورده شده به دو گروه جامع و فشرده تقسیم بندی می شوند.

1. فرهنگ لغت های جامع

همان طور که از اسم این فرهنگ لغات نیز پیداست فرهنگ لغت های جامع در مقایسه با سایر فرهنگ لغت ها، تعداد کلمات بیشتر و همچنین توضیحات کاملتری برای هر لغت دارند و در اغلب موارد برای هر یک از لغات مثالی ذکر کرده و یا در برخی مواقع تصویر کوچکی برای لغت در نظر می گیرند. با این حال، فرهنگ لغت های جامع را نمی توان فرهنگ لغاتی شامل تمامی کلمات زبان به حساب آورد چرا که زبان پیوسته و مداوم در حال تغییر و تحول می باشد و با گذشت زمان برخی از کلمات بار معنایی خود را تغییر داده و یا مفاهیم جدیدی به خود می گیرند.

در ادامه مطلب مثال هایی از تغییر و تحول زبان آورده شده و توضیح هریک از آنها نیز به طور خلاصه نوشته شده است.

1. بعضی از کلمات با گذشت زمان از کاربرد روزانه خود در زبان خارج می شود، از قبیل بلدیه، عدلیه و … .

2. معنای اصلی بعضی کلمات تغییر می کند، مثلاً کلمه “نگران”، طبق تعریف فرهنگ معین، از ریشه فعل “نگریستن” و به معنای عمل نگاه کردن است، حال آنکه امروز بیشتر به معنای دیگری به کار می رود.

2.فرهنگ لغت های فشرده

این نوع فرهنگ لغت ها اکثراً شامل پرکاربردترین و رایج ترین کلمات هر زبان هستند. از این رو تعداد کلمات در این نوع لغت نامه ها کمتر بوده و حجم آنها نیز کمتر است. توضیحاتی که در برابر هر لغت نوشته می شود، کوتاه تر و مختصر تر از توضیحاتی است که در فرهنگ لغت های جامع می آید. در مورد بیشتر کلمات، برخی از اطلاعات تکمیلی کلمه مورد نظر همانند ریشه لغوی و مشتق های کلمه در لغت نامه های نوع فشرده ذکر نمی شود. کلمه ها و معانی قدیمی در آنها به چشم نمی خورد و اغلب، کلمات جدید و تغییرات جدید معنایی در این نوع لغت نامه ها آورده می شود

فرهنگ لغت های تخصصی (واژه نامه ها)

فرهنگ لغت های تخصصی شامل اصطلاحات فنی و تخصصی هر یک از رشته های علمی، از قبیل زیست شناسی، ریاضی، معماری، پزشکی، سینما، مهندسی و… می باشند و در ترجمه تخصصی متن به کار برده می شوند. در مقابل هر لغت مفهوم و تخصص آن لغت توضیح داده می شود، همچنین در مورد برخی از لغات سابقه پیدایش لغت مورد نظر هم ذکر می شود. در این نوع واژه نامه ها اغلب سعی می شود معانی و مفاهیم لغت مورد نظر آورده شود و چنانچه لغتی در زبان مقصد معادلی نداشت، مولف واژه نامه یک نام معادل پیشنهاد می دهد و یا به تشریح اصطلاح اکتفا می کند. در ادامه مطلب نام برخی از لغت نامه های تخصصی هر رشته علمی آورده شده است.

کلام آخر

در ترجمه متون تخصصی، مترجم باید تخصص و دانش کافی در زمینه ترجمه را دارا بوده و به میزان کافی با انواع فرهنگ لغت ها و اصطلاحات موجود در زمینه مدنظر آشنایی داشته باشد. شبکه مترجمین اشراق، با به کارگیری مترجمین باتجربه و ارائه خدمات ترجمه تخصصی متون در تمامی رشته ها و حوزه ها از دغدغه مشتریان کاسته است. کیفیت، کارایی و سرعت عمل در ترجمه تمامی متون از اصول اولیه در ارائه تمام خدمات این موسسه می باشد.