یک مترجم چه توانمندی هنری باید داشته باشد؟

توانمندی های عمومی یک مترجم

در ابتدای امر مترجمین فکر می کنند تنها با گذراندن تحصیلات دانشگاهی و سابقه ترجمه های متعدد می توانند اثر یک نویسنده را به درستی ترجمه کنند، به خصوص اگر آن اثر ترجمه کتاب باشد. بخصوص در کتاب اشعار مولوی یا سایر شاعران و نویسندگان کلاسیک، نکات مهم و اساسی وجود دارند که ممکن است در زبان مقصد معادل آن وجود نداشته باشد. از این رو یک مترجم باید هم دارای توانمندی عمومی باشد و هم توانمندی های هنری در خصوص ترجمه داشته باشد که به صورت مختصر به شرح چند مورد از این توانمندی ها می پردازیم. ابتدا به توانمندی های عمومی پرداخته و سپس توانمندی های هنری یک مترجم را معرفی می کنیم.

توانمندی های هنری یک مترجم

باتوجه به اینکه در کل دنیا، ترجمه نقش مهمی در فعالیت‌ها ایفا می‌کند و مترجمان زیادی در سراسر دنیا مشغول به ترجمه انواع متون می باشند، اما ضروری است به چند نکته مهم در این باره توجه داشته باشیم؛ عده ای فکر می کنند تنها با گذراندن تحصیلات دانشگاهی و سابقه ترجمه های متعدد می توانند اثر یک نویسنده را به درستی ترجمه کنند. در کتاب شاعران نامدار و نویسندگان کلاسیک، نکات مهم و اساسی وجود دارند که ممکن است در زبان مقصد معادل آن وجود نداشته باشد. در واقع ترجمه یک هنر است که به‌شدت نیازمند مهارت‌های خاص زبانی می باشد. مترجم باید در درک و شناسایی مفهوم متن و انتقال کلمات از یک زبان به زبان دیگر، مهارت و توانایی داشته باشد. در این مطلب به مهمترین توانمندی های هنری که یک مترجم باید داشته باشد، خواهیم پرداخت.

1. توانایی واژه سازی و جمله بندی

برای ترجمه یک اثر باید از اصطلاحات یا کلماتی استفاده کرد که برای تمامی مخاطبان قابل درک و فهم باشد. در ترجمه مفهوم یک متن نیز باید از کلمات آسان و واژه های سبک با جمله بندی خلاصه و سبک استفاده کرد. در این صورت محتوای متن برای خواننده راحت و قابل فهم شده و او را به خواندن مطالب طولانی تر و اتمام یک کتاب یا اثر ترغیب می کند. این مهارت در ترجمه باعث می شود خواننده با متن انس گرفته و برای مدت بسیاری به مطالعه خود ادامه دهد. بنابراین توان واژه سازی و جمله بندی کلمات ترجمه شده توسط مترجم اصل بسیار مهمی است. اگر کلمات و واژه های به کار برده در متن ترجمه شده پیچیده و بسیار سخت باشد یا در زبان های مختلف معادل و سبک آن کلمات با هم تفاوت داشته باشند، خواننده نمی تواند مفهوم متن را به درستی متوجه شود و یا با خواندن اندکی از مطالب و محتوای متن از خواندن خسته شده و مطالعه برایش کسل کننده است.

در این بین هر قدر مترجم از توان ادبی و هنری بالاتری برخوردار باشد، بهتر و بیشتر می تواند نکات کلیدی و سبک و متن و سادگی آن را رعایت کند.

2. حفظ فرهنگ و رسوم زبان اصلی

زبان اصلی متن به زبان و لحن و سبک نویسنده گفته می شود. مثلا در ترجمه برخی از متون مانند متن کتاب های رمان قدیمی یا کتاب های فلسفی که در کشورهای مختلف دارای فرهنگ و رسوم خاص خود هستند، باید چند بار خود متن خوانده شود. به طوری که آشنایی کامل با فرهنگ زبانی و سبک نوشتن نویسنده های آن کشورها داشت و سپس اگر معادل آن در زبان مقصد بود، آن را به همان نحوی که نویسنده بیان کرده ترجمه کرد. با این حال در ترجمه آثار نویسندگان بزرگ ادبی باید دقت و ظرافت های خاصی را اعمال کرد. اگر قرار باشد مترجم بدون رعایت اصل مطلب و تنها با دانش مختص خود، ترجمه را شروع کرده و با سبک خود به انتقال مطالب و اندیشه و سبک نویسنده بپردازد، در آن صورت آسیب‌های بسیار عظیمی به اثر نویسنده وارد می شود که شاید قابل جبران نباشد.

3. ترجمه با رعایت اصل امانت داری

گاهی در صنعت ترجمه نوع کتابهای ترجمه شده، از روی مخاطبان این کتابها و علاقه به خواندن آنها با موضوعاتی که دوست دارند بخوانند، در نظر گرفته می شود. مثلا اثر یک نویسنده شاخص و به نام در زمان های مختلف و با توجه به فضا و شرایط سیاسی و اجتماعی روز و تحت تاثیر تفکری خاص و مورد علاقه مخاطبان ترجمه می شود. این نوع ترجمه به شدت به شیوه تفکر و اندیشه مخصوص نویسنده آسیب می زند. بدین صورت با ترجمه صحیح و رعایت اصل امانت داری و بیان اندیشه خود نویسنده، باید اثر هنری او را پاس داشت.

نتیجه گیری

هر نویسنده یک اثر (کتاب، شعر، رمان و...) سبک خاص خود را دارد و هر کدام به نوع مختلف و خاص خود یک متن مشخصی را می نویسند. از طرفی دیگر هر کشوری فرهنگ خاص و اصطلاحات خاص خود را دارد که باید به این دو مورد در ترجمه آثار دقت کرد. برای این کار باید یک سری توانمندی های هنری از قبیل: داشتن قابلیت و توانمندی بیشتر از نویسنده اثر، توانایی انتقال سبک، لحن و عناصر فرهنگی به صورت دقیق، ترجمه تخصصی و بازبینی متن ترجمه شده، توان واژه سازی و جمله بندی و...توسط مترجم رعایت شود. همچنین بعد از برداشت مفهوم کل اثر باید آن را با شیوه بسیار ساده و جذاب به خواننده و مخاطب بیان کرد تا مطالعه برای او خسته کننده نباشد. امروزه برخی از موسسات وجود دارند که می توانند با رعایت اصول ترجمه، یک اثر نویسنده را به بهترین نحو ترجمه کنند.