هرآنچه که درباره ویراستاری مقاله فارسی باید بدانید
شبکه مترجمین اشراق: ویراستاری، فرایندی است که طی آن، متنها به حالت بهینه درمیآیند. این بهینهسازی از ابعاد و نقطهنظرهای مختلفی سرچشمه می گیرد مثلا امکان دارد که متن با کم و زیاد کردن بخشهایی از آن به حالت مفیدتری دربیاید یا علائم نگارشی، نکات دستوری و املایی در آن تصحیح شود.
هیچ نوشتهای بدون ویرایش قابل عرضه نخواهد بود. حتی اگر دقت و تمرکز کافی در نگارش اولیه آن هم وجود داشته باشد، باز هم نیاز به بررسی و خوانش مجدد دارد تا از هر اشکال احتمالی کاملا پاک شود. ویراستاری مقاله میتواند متن را یک دست و منسجم، خوانا و مرتب و البته از نظر محتوایی قابل درک تر کند. پس اهمیت ویراستاری مقاله را دستکم نگیرید.
ویراستاری چیست؟
زمانی که یک متن نوشته میشود، به احتمال بالای 70 درصد در آن اشتباهاتی از نقطهنظرات مختلف وجود خواهد داشت. مثلا شاید غلطهای املایی به دلیل آگاه نبودن نویسنده به تمام قواعد املایی در آن دیده شود. شاید هم بعضی از جملات و عبارات مطابق قواعد رسمی و استاندارد دستوری نوشته نشوند. بهطور کلی به فرایند آمادهسازی محتوا برای قراردادن آن در اختیار مخاطبان ویرایش میگویند. در حقیقت، برای اینکه متن و محتوایی به طور نهایی آماده تحویل و تقدیم به مخاطب شود، باید انواع ویراستاری روی آن صورت بگیرد. این کارها شامل امور متنوعی هستند. اموری که متن را از نقطهنظر ظاهر، معنی و مفهوم و دستور زبان عاری از غلط و اشتباه میکنند.
ویراستار کیست؟
به شخصی که مقالات و متون را از ابعاد مختلف بررسی و ویرایش میکند، ویراستار میگویند. ویراستاران دارای دانش و مهارت در حوزه ویرایش هستند و اطلاعات تازه و دست اولی درباره آخرین تغییرات واژهها، قواعد و… دارند. آنها از اطلاعیهها و قواعدی که فرهنگستان زبان فارسی مطرح میکند، باخبرند و براساس تجربهای که دارند، دست به ویراستاری مقاله فارسی یا هر متن دیگری میزنند. ویراستاران در دنیای محتوا حضور بسیار اثرگذاری دارند. شغل این افراد خیلی مهم است و حساسیتهای زیادی دارد. ویراستار متخصص باید ضمن حفظ روح هر اثر و توجهی که به نیتهای نویسنده دارد، دست به اصلاح آن به گونهای بزند که خدشهای در مفهوم و محتوا رخ ندهد.
ویژگی های یک ویراستار خوب
ویراستاری می تواند مقالات و متون علمی مختلف را ویرایش کند که از یکسری امتیازات و ویژگی ها برخوردار باشد. از جمله ی این ویژگی ها مواردی است که در ذیل به آن ها اشاره می کنیم.
صبر و حوصله: اگر بناست که مقالهای فارسی را ویرایش کنید، باید صبر و حوصله زیادی در خواندن دقیق آن، تسلط به مفهومش و البته نکات ویرایشی و نگارشی آن داشته باشید.
دقت و تمرکز: ویراستارانی صبور هستند که دقت و تمرکز بالایی پیدا میکنند و میتوانند نکات مختلف متن را درک کرده و اشتباهات احتمالی را رفع کنند.
تسلط به اطلاعات و اخبار به روز ویراستاری: تسلطی که ویراستار نسبت به اخبار و اطلاعات تازه درباره ویراستاری دارد ، میتواند کیفیت کار او را چند برابر کند. بنابراین اگر میخواهید ویراستار شوید باید حتما بهطور مداوم به مراجع و منابعی سر بزنید که اخبار و قوانین تازه در حوزه ویراستاری را منتشر میکنند.
دارا بودن دانش فنی در حوزه تایپ: کسی که با تایپ و نرمافزارهای مرتبط با آن بهخوبی آشناست، سریعتر و دقیقتر میتواند پروژه ویراستاری را تکمیل کند.
برخورداری از اطلاعات عمومی بالا: کسی که درباره موضوعات مختلف دانش و اطلاعات دارد، بهخوبی متوجه ایرادات و اشکالات محتوایی متون و مقالات میشود.
اهمیت ویرایش مقاله فارسی
مقالات فارسی که بناست در بسترهای مختلف چاپ و مورد نشر قرار بگیرند به ویراستاری نیازمندند. فرقی نمیکند که محتوایی فارسی قرار است در ژورنالی علمی به چاپ برسد یا در نشریهای علمی، فرهنگی، هنری و… در هر حال، نیاز به ویرایش همان گام مهمی است که هرگز از فرایند تولید محتوا پاک نمیشود. ویراستاری باعث روانتر شدن متون و مقالات میشود، به انتقال بهتر پیامهای متن کمک میکند و نشان میدهد که کاری ارزشمند با صرف وقت و تخصص برای ارائه، صورت گرفته است. نوشتهای که حاوی اشتباهات و غلطهای نگارشی است، پیش از هر چیز، اعتبار خود را در نگاه مخاطب مخدوش میکند. پس ویراستاری امری کاملا لازم است.
انواع ویرایش مقاله فارسی
در حالت کلی ویرایش به سه بخش قابل تقسیم می باشد که در زیر به آن ها اشاره می کنیم.
ویرایش فنی
ویرایش فنی نوعی از ویراستاری است که در آن به شکل و ظاهر نوشتهها دقت میشود. یعنی پاراگرافبندیها، رعایت رسمالخط صحیح کلمات و هر آنچه که انسجام ظاهری نوشتهها و مقالات فارسی را بهبود میبخشد در دسته ویرایش فنی یا ظاهری قرار می گیرد.
ویرایش محتوایی
ویرایش محتوایی هم نوع بسیار مهمی از ویراستاری است که طی آن، محتوا و مفاهیم استفادهشده در متن مقاله بررسی میشوند. در این نوع از محتوا، ویراستار باید به محتوای تخصصی به کار رفته در مقاله اشراف داشته باشد تا ببیند که آیا مفاهیم درست استفاده شدهاند، نقصی از نظر انتقال پیام وجود ندارد و در کل، تمام چیزهایی را بررسی کند که نشان میدهند محتوا و موضوع به خوبی و درستی نوشته شده است.
ویرایش دستوری و زبانی
ویرایش دستوری و زبانی هم به مقوله رعایت دستور زبان و قواعد زبان فارسی در ویراستاری مقاله میپردازد. ویراستار باید تلاش کند تا تمام نکات دستوری مرتبط با فعلها، اسمها، صفتها، قیدها و هر سرفصل دیگری از دستور زبان فارسی در متن بهدرستی استفاده شده باشد.
گام های مهم ویراستاری مقالات و متون
ویراستاری نیز مانند ترجمه مراحل متفاوتی دارد. نحوه و اصول ویرایش به این صورت است که بعد از نگارش متن باید گامهای زیر را طی کنید:
فاصله گرفتن از متن
بعد از اینکه مقاله یا هر متن دیگری را نوشتید باید کمی به خودتان زمان بدهید تا بتوانید از دیدگاه فردی خارجی به متن نگاه کنید. اگر بلافاصله به سراغ ویراستاری مقالات بروید، امکان دارد چون هنوز در بطن موضوع هستید و مغزتان با آن درگیر است، نتوانید به درستی به اشکالات موجود در آن پی ببرید. ویراستاری کتاب یا ویراستاری مقالات علمی و… ، همگی نیاز به طیکردن این مرحله از کار دارند.
چاپ کردن متن
متن مقاله یا هر نوشته دیگری را که به رشته تحریر درآوردهاید، چاپ کنید تا فرایند ویرایش برایتان سادهتر شود. خواندن متون از روی رایانه و وسایل الکترونیکی کمی دشوار است و میتواند دقت نگاهتان را در ویراستاری مقاله یا ویراستاری پایان نامه و… پایین بیاورد. البته این که دوست داشته باشید، متن را چاپ کنید یا خیر به خودتان بستگی دارد ولی توصیه ما این است که متنها را برای ویرایش چاپ کنید تا راحتتر باشید.
خواندن کلی متن
یکی دیگر از کارهای مهمی که در فرایند ویراستاری ترجمه یا هر متن دیگری باید در نظر داشت، خواندن کلی متن است. یعنی قبل از اینکه دست به کار شوید و شروع به ویرایش کنید باید حتما متن را با نگاهی کلی، یک بار از ابتدا تا انتها بخوانید. این کار به شما کمک میکند تا دید دقیقتری نسبت به متن پیدا کنید.
مرور و بازبینی متن
مرحله بعدی در انجام ویراستاری مقاله یا هر متن دیگری، این است که مرور و بازبینی بسیار دقیقی درباره متن انجام بدهید. باید تمام تلاش به کار گرفته شود تا هیچ نکتهای از چشم دور نماند. مثلا اگر بخشی از محتوای متن با بخشهای دیگر همخوانی ندارد یا هر اشکالی که در متن دیده میشود، مشخص کنید و برای اصلاح آماده شوید. درستی محتوا و صحت و دقتی که باید در آن وجود داشته باشد در مرحله مرور و بازبینی به شدت مورد توجه قرار میگیرد. این موضوع در ویراستاری مقالات یا ویراستاری کتاب و هر اثر دیگری بسیار حیاتی است.
توجه به ساختار متن
اگر میخواهید به ویراستاری مقالات علمی بپردازید یا ویراستاری کتاب را در دست دارید باید به ساختار و چینش بخشهای مختلف آنها هم دقت زیادی داشته باشید. مثلا فرمت یا همان شکل مقالات علمی باید از سبک و سیاق خاصی پیروی کند. در ویراستاری کتاب هم باید قوانین مرتبط با آن را رعایت کنید. حتی اگر بهترین مقالات و متنها را هم بنویسید اما اسلوب و ساختار متنی رایج را رعایت نکنید، احتمال دارد که از سوی داوران مجلات آکادمیک یا ناشران و... پس زده شوید.
ویرایش جملات
بعد از طیکردن مراحلی که گفته شد باید به سراغ ویرایش جملات بروید و آنها را به دقت بررسی کنید. در این مرحله از ویراستاری مقاله یا کتاب باید به لحن و افعال جملات دقت داشته باشید. مثلا زمان افعال و لحن نگارش باید در تمام بخشهای متن از انسجام برخوردار باشد. جملات دوپهلو، حاوی ایهام و گیجکننده هم باید اصلاح شوند. جملات اضافی و نمونههایی که هیچ کارکردی در متن ندارند هم باید حذف گردند.
بررسی املایی و نقاط فنی
درستی املا و عاری بودن متن از هر گونه غلط املایی از جمله نکات بسیار مهمی است که در ویراستاری مقاله فارسی یا ویراستاری مقاله انگلیسی و … باید در نظر داشته باشید. بدون توجه به اصلاح و درستی نقاط فنی و املایی، متن تان بی اعتبار میشود. نرم افزار گرامری و نرم افزار ویراستیار ابزارهای کمککننده برای بررسی و رفع خطاهای املایی و نکات فنی نگارشی متون شما هستند.
کمک گرفتن از دیگران
از دیگران بخواهید که با خواندن متن تان به شما کمک کنند تا اشکالات محتوایی یا فنی احتمالی، راحتتر پیدا شود. در این صورت است که میتوانید متن را ساده تر اصلاح کنید. شاید خودتان به تنهایی متوجه ایراداتی نشوید که ریز و جزئی هستند یا به خاطر ارتباط زیادی که با متن داشتهاید، متوجه آنها نشدهاید. این کار هم در ویراستاری مقالات انگلیسی و هم ویراستاری مقاله فارسی و کتاب، به کمکتان میآید و باعث میشود تا دقیق تر اوضاع را بررسی کنید.
خواندن نهایی متن
در مرحله آخر ویراستاری باید بار دیگر متن را بخوانید و ببینید که چه کردهاید و محصول نهاییتان چه از آب درآمده است. خواندن نهایی میتواند شما را مطمئن کند که کوتاهی در کار نیست و دیگر اشتباهی در متن وجود ندارد.
شاید به مطالعه مطالب زیر نیز علاقه مند باشید:
شبکه مترجمین اشراق
هر نوشته میبایست از لحاظ زبانی و ساختاری، فنی و تخصصی مورد بررسی قرار گرفته، بازبینی و ویرایش شود. پس از نگارش هر متن توسط نویسنده یا ترجمه آن توسط مترجم، باید سفارش ویراستاری داده شود تا متن بر طبق تجربیات و دانش یک ویراستار حرفه ای پالایش شود. شبکه مترجمین اشراق با سابقه درخشان چندین ساله ی خود در امر ترجمه و ویراستاری، این قابلیت را دارد که با داشتن تیم ویراستاری مجرب و حرفه ای، به بهترین شکل ممکن مقالات تخصصی شما را ویراستاری نماید.
